Jan Huijgen

Ik heb een poos lopen denken om de juiste insteek te vinden rondom fair food/ fair trade voor een winterlezing voor een kerk in Ede.
Uiteindelijk kwamen er een paar basislijnen uit, waar ik achteraf zelf ook verrast door was.

Er zijn drie punten essentieel:
a.weten van eten (kleden, zitten …) : ont – anonimisering van de keten: er zit die boer, deze jongere, dat gezin aan het andere eind van de keten.
b.Beleven/betrokken zijn: sluit ik me af of laat ik me raken of het wel eerlijk/oneerlijk geproduceerd en verhandeld wordt
c.Fair handelen: zet ik een stap, maak ik een keuze.

Dit kun je koppelen aan hoofd, hart en handen (ons hele mens- zijn), of in christelijk jasje: dogmatiek (weten), spiritualiteit (passie) en ethiek (handelen).
Als je werkelijk hier induikt kom je op een boeiend terrein terecht wat in de Theorie U (U-turn) een belangrijke rijke rol speelt. Deze U–turn is uitgewerkt door Otto Schwarmer met daarin ook de trits: open mind, open heart, open will. Kortom, veranderingsprocessen zowel individueel en als groep en zelfs als gevestigde club vragen om een samenhangende en diepte peiling tot in het hart van het bestaan!

Een tweede basislijn zijn de feiten en bijna wetmatigheden rondom eerlijk voedsel en eerlijke handel. Als steeds meer opdringend feit zie je – zowel dichtbij als veraf – dat de maker van het product nog maar ongeveer 20% krijgt van de eindprijs, en 80% verdwijnt in de keten. Je ziet dat met spruitjes in Nederland – net getoond door TV programma Keuringsdienst voor Waarde – dat de boer de helft van de kostprijs beurt en vervolgens nog lachend op het pak staat dat de Supermarkt verkoopt. De laatste heeft inmiddels zoveel marktmacht dat de 20/80 regel steeds meer als onrechtmatig/oneerlijk/niet fair richting de boer handelt. En kijk zo ook eens naar de feiten rondom koffie, kleding, meubels tot en met computers toe. Het zijn ‘basiswetten van structureel onrecht ‘ waar we allen mee in aanraking komen.

Hoe dan te komen tot een Fair& Green deal?  (titel van een Conferentie die in Tilburg gehouden wordt deze maand).
Er is behoefte aan ‘nieuwe spijswetten’ en een nieuwe levenscode voor onze primaire levensproducten. Religies spelen hierin weer een belangrijke motiverende en coderende rol.
Om niet tot verlamming te komen tenslotte 4 aanwijzingen voor Fair Food/ Fair Trade (Thora = weisungen – M.Buber):
1.Betaal een eerlijke prijs: de meerkosten mag je aftrekken van je giften die je geeft
2.Neem minder, geniet meer b.v. helft van het vlees tegen hogere prijs (budgetneutraal)
3.neem goede voornemens in kleine stappen: b.v. 20% fair food/ fair trade producten in je weekkeuzes voor eten
4.organiseer een gemeente/gemeenschapsdag met eerlijke producten en geniet bovenmate van fair/elkaar!

Vrijdag 20 november was op de Eemlandhoeve het symposium Landleven en bijbelse spiritualiteit. Het onderwerp gaat mij aan het hart en ik hield er een lezing. Over het zoeken en vinden van mijn spirituele wortels.
Laat ik beginnen met een parabel.

Mangroves zijn bomen met een sterk en diep wortelstelsel. Eigenlijk een boom op zijn kop: met enorme vertakkingen in de bodem verankerd. Met de Tsunami werden eilanden met mangroves ook gebeukt door de stormen en vloedtij. Maar het eiland bleef in stand, de stormen en golven braken op deze bomen stuk. Eilanden of kusten waar de mangrove bomen gekapt waren voor toerisme en mooie kusten – ze werden overspoeld en er was een spoor van vernieling.
De regio, het land heeft behoefte aan diep geworteld bomen die bij storm en ontij de regio en het land bijeen kunnen houden. Wie is er als een mangrove, diep geworteld in de regionale aarde, die staande blijft als de storm van onthechte en ontwortelde mensen over het land raast?

Religieuze spiritualiteit leeft. We zijn uit ons ingesnoerde zelf weer in een nieuwe ‘vrijheid’ gekomen. Charles Taylor heeft daar een magistraal boek over geschreven: Seculiere Tijd. Taylor noemt twee belangrijke aspecten van religieuze spiritualiteit:
a. Het is een volheidservaring die je over jezelf heen trekt, uit de ego centrische gerichtheid richting de ander en God.
b. Het bezit een transformerende kracht waarin oude patronen worden doorbroken voor nieuwe verassende perspectieven.

Ik merk dat ik midden in die landbouw en ontwikkeling op zoek ben naar deze bijzondere authentieke en transformerende kracht. Waar vindt je die? Welke bronnen zijn hier relevant? En: hoe werkt deze transformerende kracht door in nieuwe maatschappelijke trajecten? (of blijven ze ergens in de ziel hangen).

Voor mijn persoonlijke zoektocht naar spiritualiteit heb ik breed gezocht – oosters, esoterisch, keltisch, orthodox – maar ben weer terecht gekomen bij het Midden-Oosten: de bijzondere en krachtige ontmoetingen van Mozes, Salomo, Profeten, maar ook de wijsheid die opgeslagen ligt in de geschriften van de Bijbel met betrekking tot land, voedsel, omgang met kwetsbare mensen, omgang met onrecht van machten e.a. In de persoon en doen en laten van Jezus komen zulke ingrijpende en extra ordinaire zaken aan de orde dat die je leven op de kop zetten (weder – geboorte), en wat sindsdien door de Geest is losgemaakt als een spoor door het westen is onuitputtelijk.

Ik laaf mij aan twee spirituele bomen:
1. De kloostertraditie, waarin Fransciscus en Bernard van Clairvaux mij raakten.
2. Dag Hammarskjöld. Deze voormalige secretaris-generaal van de VN laat in zijn dagboek Merkstenen zien dat innerlijke rijping aan buiten- en binnenkant goed samengaan.

Op de hoeve komt spiritualiteit terug als plek voor inspiratie voor mensen, als oefenplek voor vernieuwing van landbouw, als stilteplek voor de basisvragen van het leven. En in mijn persoonlijke motto: passie visie, lef durf te dromen, je visioen vasthouden, en door de pijn heen te gaan.

Vandaag, 13 november 2009, is de opening van de grootste boerderij van Eemland en waarschijnlijk ook van de provincie Utrecht. De boerderij is een van de toppers van Nederland qua grootte, stalvorm, technische inrichting en de nieuwste snufjes van de moderne melkveehouderij.

Bijzonder om zo buren te zijn aan de Bisschopsweg in Bunschoten
Ook een bijzondere historie die ons bindt.
Vroeger zaten onze boerderijen ook aan dezelfde Kerkstraat en de Binnengracht in Spakenburg. Wat verder in het verleden zit er ook nog Huijgenbloed in de Schaapfamilie. En ook beide boederijen aan de Kerkstraat hadden een soortgelijk beeld: dwars voorhuis, grote stal erachter met grote vijfroeiege hooibergen en beide ook gebouwd op een terp voor het geval het hoge water kwam.
Opmerkelijk: nu zitten we opnieuw naast elkaar aan de Bisschopsweg, beide op terpen voor het geval het hoge water komt en beide hebben we een gedurfd nieuw boerderijvorm neergezet in de Haarpolder.

Proficiat met dit nieuwe melkveehouderijbedrijf.
Het is een hele kunde om ook de bouw helemaal te doordenken en dat te maken wat je voor ogen staat. Ik heb jonge Gerrit Schaap zien klussen, met al zijn makkers om dit voor elkaar te krijgen. En het resultaat is er.
Vind het ook heel mooi om zo de beide verschillende bedrijfsstrategieën naast elkaar te zien. Gerrit heeft de klassieke en beproefde lijn in onze landbouwgeschiedenis doorgezet: met veel koeien proberen het bedrijf voor de toekomst veilig te stellen. En dat is een klus voor veel boeren op dit moment met de lage melkprijzen.
Op de Eemlandhoeve hebben we een andere moderne vorm van landbouw ontwikkeld, waarbij meerdere functies worden beoefend: zorg, educatie, streekproducten e.a.
Beide bedrijfsvormen bestaan naast elkaar en zoals het er nu naar uitzien, is er voor beide een plek.
En ik vind het goed dat we ook samen optrekken als het gaat om het behoud van ons open nationaal landschap, waarin ook beide varianten van boeren naast elkaar zullen bestaan.
En dat dit gevoel van samen ook opnieuw vorm krijgt, laat dit gebouw zien:
Open uitkijk, er is een ontvangsruimte waar de bezoekers welkom geheten worden, met de blik naar binnen en naar buiten.
Laatst had ik een groep Afrikanen die bij mij op bezoek waren rondgeleid in deze stal en ze gingen een beetje begrijpen hoe moderne landbouw eruit ziet.
Studenten zijn geïnteresseerd in beide vormen van landbouw en onze studente Emma Wit heeft een expositie gemaakt van de grootste en de breedste boer in de boerenbios van het Landschapshuis op de Eemlandhoeve.

Wat telt is een spreuk: beter een goede buur dan een verre vriend. Wij hebben dat van de zomer gemerkt toen wij hooien moesten en ’s avonds de regen voorspeld was. Gerrit met de shovel heeft vele hooibalen meegenomen en net voor de regen zaten we ons pilsje met genot te drinken!

Als dank voor de buurschap, en uitkijkend naar verdere verdieping van onze grootste/breedste boer combinatie willen wij een typisch product van de Eemlandhoeve onthullen: het titelbord van de prachtige Koeienobservatieruimte waar we hier in staan!

Ik ken Drago Pecenica sinds een half jaar en we zijn vrienden geworden. We zaten verwonderd naar elkaar te kijken bij onze eerste ontmoeting.
Ik: hoe komt deze grootse fijnzinnige kunstenaar bij mij als dorpse grove boer?
Hij: dat ik mag komen op de Eemlandhoeve – het erf van deze boer/filosoof
En – we we waren beide ontroerd.
En nu mag ik het welkomstwoord richten tot de leerlingen van Drago die exposeren in de bibliotheek van Nijkerk en ook de Meester zelf begroeten.
Sinds kort zit ik met de andere leerlingen ook aan de voeten van de Meester en onderga ook zijn bijzondere aanwezigheid.
Wat maakt dat nu zo bijzonder. Ik heb vier korte opmerkingen/trefwoorden die je terugziet bij de leerlingen en in hun werk op de expositie.

Oer: de kracht van kijken.
Uitdrukking komt van een recent boek van een paar fotografen die opnieuw leren kijken naar bijzondere natuurelement. Titel: Oer: de kracht van kijken. Als dit ergens maar van toepassing is in de kunst, is dat in het werk van Drago: zijn knotwilgen, zijn grassprieten, de details van een boerenkiel, zijn Beukeboom: de finesse, het detail, de oneindige aandacht voor elke noest. Voor ‘normale mensen’ bijna een beetje gestoord. Zie zijn tekeningen. En: je ziet het terugkomen bij zijn leerlingen.
Voor mijzelf: ik ontdekte dat ik misschien maar 5% kijk en 95% er zelf bij verzin.
Mijn doelstelling is om te komen tot 10 % kijken en 90% zelf verzinnen. Maar sommige van zijn leerlingen zijn al bij 80/20 of 70/30. Het is een je open stellen voor wat zich toont, dat wat zich laat zien. Inderdaad: kracht van kijken ….

Kracht van kijken
Vraagt veel kracht, geduld, volharding, discipline, uit-houden. De Meester: 6 maanden lang aan een Beukeboom gewerkt. Leerlingen: week in/ week uit tekenen aan een boom, een kop van een Afghaan, winterlandschap, een vogelnestje e.a. Oefening in geduld, discipline, tuchtiging voor je onrustige geest/ziel, soms ook een therapie voor onze zieke gestresste en gestoorde (!) – wie is er het meest gestoord? – maatschappij. De kracht van kijken – oefen maar een beetje bij de leerlingen.

Mooi: ontroerend schoon
Weer leren zien wat mooi, schoon, echt, prachtig, subliem is. Wij hebben een afgeknotte ervaring: feitelijk, zakelijk, efficiënt – en we krijgen er allemaal een tik van mee. Maar voorbij de zakelijkheid het mooie/schone. En dat is soms ontroerend. Voorbeeld : de handen die Albrecht Durer getekend heeft. En lees het verhaal erachter: samen met zijn broer moest een keuze gemaakt worden: wie gaat er werken, wie gaat er naar de kunstschool. Afspraak was: eerst de ene 4 jaar, daarna de andere 4 jaar. Albrecht won als eerste: hij mocht 4 jaar naar de kunstschool. Zijn broer ging in de mijnen werken. Na 4 jaar kwam Albrecht terug met veel roem. Toen mocht zijn broer. Maar hij stak zijn gebroken vingers op – hij kon niet meer. Albrecht heeft toen de opgestoken, gebroken vingers van zijn broer getekend. Ontroerend schoon.

Venster op een andere werkelijkheid.
Bij de Meester Drago zo duidelijk waarneembaar: citaat uit krantenartikel van Hillebrand Rozema: Drago moest niet spreken maar de stilte in: en zijn taal is zo krachtig gewoorden; hij heeft zichzelf getekend: Ik mag er zijn: net als deze boom wil ik de wereld omhelzen met teveel armen tegelijk. Je weet het van andere kunstenaars ook: Rembrandt met zijn etsen en schilderijen of Van Gogh met zijn tekeningen. Ook bij de leerlingen zien we dit terug komen: er is ruimte voor een andere werkelijkheid, ruimte voor de eigen ziel, ruimte voor de taal van de overkant. Niet iedereen kan dit meemaken: wat je oog ziet, wat je oor hoort en wat in je eigen hart kan opkomen – soms wordt dat open – baar gemaakt. Een ‘open geheim’ (Mc Grath). Het komt van de ‘andere kant’ – en gelovigen zeggen: dat is van God.

Samengevat:
4 treffende zinnen: Oer – de kracht van kijken, de kracht van kijken, mooi als ontroerend schoon en venster op een andere werkelijkheid.
Met deze treffende zinnen opnieuw kijken naar het werk van de leerlingen van Drago en via hen leren kijken naar het werk van de Meester zelf.
Drago, namens de leerlingen (ik ben er sinds kort een van):
hartelijk dank
dat jij als Bosnische boerenjongen
uit dat verscheurde Joegoslavië
ons als stresssige gestoorde Nederlanders
opnieuw leert kijken
Bekijk Drago’s werk op: www.dragopecenica.com
Of kom kijken naar de tentoonstelling op de Eemlandhoeve

We kennen reeds het Lekker Utregs, maar ons Nationaal Landschap Arkemheen/Eemland vraagt nog iets specifiekers: Lekker Eemlands!.
Veel mensen komen weer met de voeten op hun eigen grond terecht. Allerlei ver weg visioenen verbleken, maar het eigene van stad en dorp en ommeland komen weer in het vizier.
Veel mensen hebben ook een ongemakkelijk gevoel bij allerlei dominante trends van ver weg producten, on- eerlijke producten, niet helemaal te vertrouwen producten, klimaataantastende producten, on- gezonde producten, uniform, fastfood producten. En dan komt de tegenbeweging los: slow food, fair, duurzaam, gezond, divers, dichtbij het eigen gebied en klimaatneutraal. Kortom, om voedsel is inmiddels een hele cultuur ontstaan die de superkok in het driesterrenhotel maar ook moeder/vader/kind in de keuken raakt.
En in dat verband komt Lekker Eemlands…. Als een nieuw fenomeen opduiken.

Ook hier komt de publieke rol van de overheid om de hoek kijken. En dan niet uit de ambtelijke gebouwentoren uit Brussel, niet uit het Torentje in den Haag, ook niet primair uit onze Utrechtse provincietoren, maar dichtbij: steden nemen hierin het voortouw. Het begon zo’n beetje in Londen, waar de burgemeester een voedselstrategie voor de Stad Londen lanceerde. Toen waaide het over naar Amsterdam waar inmiddels een stevige Proeftuin neergezet is. En daarna naar Rotterdam, Utrecht, Eindhoven en tenslotte ook in …. Amersfoort.
Amersfoort als belangrijke stad in de hele Eemvallei die samen met de dorpen rondom Lekker Eemlands neerzetten.
Stel je doelen voor Amersfoort/Eemland 2013:

Wat zou dat betekenen voor het Nationaal Landschap Arkemheen/Eemland!
Boeren die hun producten weer op de locale markten kwijt kunnen. Horeca en speciaalzaken die de beste producten uit de streek serveren met een locaal verhaal, Supermarkten die een substantieel deel van hun producten duurzaam inkopen doen in een straal van 30 km rondom de stad, meer voedselkwaliteit, voedselgenot, voedselzekerheid.

Wie zou hier niet van gaan watertanden?
Maar ook: wie durft zijn nek uit te steken?

De Bijbel is een boek waarin veel tradities van de cultuur uit het oude Midden-Oosten ons nabij komen. Tradities rondom het natuurlijke en agrarische bestaan. Zorg voor de aarde, zorg voor de planten, zorg voor de dieren. Opgenomen in de tijdsritmes van de weken, de seizoenen, van de generaties. In die traditie zit niet alleen het zorgen voor, ook de stijl van eten, samenleven, omgang met bezit. Als boer heb ik het voorrecht om misschien dichter bij mijn oud oosterse collega te staan om dat te ervaren, dan vele van mijn hedendaagse medeburgers

Vele mensen van nu hebben niet meer de directe verbinding met de landbouwcultuur en zijn daarmee ook op afstand geraakt van het proces van groeien en bloeien. Het is ‘natuurlijk’ geworden dat het verpakte vlees, de ingeblikte groente, de ‘kant en klaar’ maaltijd uit de winkel komen. Kinderen weten vaak niet beter.

De hedendaagse publieke zorg voor klimaat, milieu, uitsterven van soorten en ondervoeding zijn in praktische zin ver van ons bed en ervaren we niet meer direct.

Voeding: uniek verbindingspunt

Er is een aangrijpingspunt waarin het ‘groeien en bloeien’ letterlijk op ons bordje komt: ons eten, de voeding. En het is opmerkelijk hoeveel de Bijbel spreekt over ons voedsel en de daaraan gekoppelde maaltijd.

• het is ons dagelijkse terugkerend moment (meestal 3 x morgen/middag/avond) waarin we brood , aardappels, groente en fruit eten, het vlees bereiden en ons toetje nemen.

• Het is het weekritme (sabbath/zondag), de feesttijden (kerst, Pasen, pinksteren, biddag/dankdag) en de grote keermomenten (sabbatsjaar/jubeljaren, trouwen, jubilea) waarin de ‘overvloed’ in de maaltijd gevierd wordt

• Het is tijdens de aanwezigheid van de gasten (gast-vrijheid) als het ‘gemeste kalf’ wordt geslacht en we de agape-maaltijd (liefde maaltijden) hebben. Oosterse gastvrijheid is een begrip dat met (veel) eten beoefend wordt.

Het is niet voor niets dat bijna alle religies spijswetten/ voedingsgeboden hebben. Jodendom en Islam zijn voor ons inmiddels ‘nabije’ religies waarin we dat zo kunnen afkijken.

Zorg en ethiek

Groeien en bloeien op een vruchtbare aarde is een ‘intiem’ proces waar onze Schepper zorg voor draagt. Ons ‘weten’ (vanuit de wetenschap) raakt dit wonder als het kijkt naar de groeiprocessen in het bodemleven, in microscopische processen van cellen in de planten, in de wonderlijke wereld van bloeiende planten en de bestuiving ervan en dat daaruit ‘producten’ ontstaan die dieren en mensen kunnen eten voor hun leven.En de zorgzame Schepper heeft nog een stapje verder gezet: ook aanwijzingen (Thora) gegeven voor landbouw, voeding en maaltijd van de mensen. Deze ethiek brengt het element van recht/onrecht, eerlijk (fair)/ oneerlijk, deugd/ondeugd, goed/kwaad in.

Als we deze beide woorden bij elkaar voegen krijgen we de ‘zorgethiek’ voor landbouw, voedsel en de maaltijd. En dat is van groot belang in aansluiting bij oude – en andere culturen en hedendaagse zorgen om klimaat en voeding. Niet voor niets wordt in onze tijd weer gepleit voor ‘Nieuwe spijswetten’ (Louise Fresco)!

We hadden maandagavond 1 december een bijeenkomst van het Kennis Netwerk Veelzijdig Platteland. Daar zaten de verschillende regio’s bij elkaar om te praten over hoe de kennis in de regio kan stromen. Verschillende delen van Nederland ontwikkelen verschillende vormen: Brabant kent zijn kennisloket, Groningen heeft zijn methode van Landenkennisuitwisseling, De Veenkolonien hun werkplaats en in Midden Nederland ontstaan Regionale Innovatie Centra (RIC’s) en de Plattelandsacademie. Met elkaar zaten we als initiatiefnemers te praten over:

• elkaar binnen regio’s helpen
• hoe we meer samen kunnen optrekken,
• bovenregionale agenda’s kunnen maken
• met elkaar ook nieuwe ruimte maken binnen de (regionale), binnen kennisinstellingen en vanuit de ondernemende figuren om de kennisvragen en de langere termijn onderzoeksvragen boven tafel te krijgen.
• nationale en Europese ‘lerende regio’s in gang kunnen zetten.

Dinsdag 2 december zaten we te praten over de Plattelandsacademie – een project waarin CAH Dronten/ Inholland Delft, LEI en Stadteland samenwerken om onderwijs en kennis bij elkaar te brengen. Belangrijke leerervaring was de ontwikkeling van het ‘slow advice’ – een term uitgevonden door Ron Methorst van de CAH. Daarin wordt uitgedrukt dat we van onderwijskennis niet te hoge of te lage verwachtingen moeten hebben: studenten in contact brengen met regiovragen of ondernemersvragen heeft een eigen specifieke inhoud. Maar daarvoor moet de regio wel een eigen ‘rijke leeromgeving ‘ maken die voor het Onderwijs interessant kan zijn. Maar dan ook doorpakken: kunnen we naar een b.v. 1000 uren contract komen waarin studenten/docenten/coördinatie uren vanuit de instellingen ingezet kunnen worden om kennisvragen uit de regio op te pakken? En: welke regio’s zijn klaar om bij elke euro onderwijs daar een eigen regio euro bij te zetten om daarmee het Kennisloket/werkplaats/regionaal innovatie centrum vorm te geven?
Op de ‘einddag’ van de Plattelandsacademie (ergens in het voorjaar) zullen we deze twee vragen voorleggen:

Op 11 december wordt er al een contract getekend voor de Veenkolonien met de ‘Werkplaats’. Regio’s en kennisinstellingen: leer, imiteer, zoek en vervang, maar doe het op je eigen manier en met je eigen gemotiveerde mensen!
Weet, het zijn de slimme snelle volgers die het meeste oppakken van wat anderen pionierend hebben uitgevogeld.

Een tijdje al niet meer geblogd. Na de enerverende Europese Eemland Conferentie (zie verslag onder www.veelzijdigplatteland.nl – klik daar even door), eerst een weekje vakantie met mijn vrouw Maaike in de Achterhoek (Ruurlo – prachtige Finse blokhut). Daarna weer terug op de boerderij om de chaos te ordenen.

Maar met de afstand kun je ook even terugblikken.
Ik vond het een bijzondere ervaring om zoveel mensen te ontmoeten uit Nederland en Europa. We hadden mensen met verschillende achtergronden: ondernemers, beleidsmakers, kennisfiguren, sociale organisaties en de conferentie was een ontmoetingsplek van die heel verschillende figuren. Meestal loop je toch in je ‘eigen kringetje’ rond, maar nu moet je soms praten met figuren met heel andere achtergrond. Sommige discussie leiders gaven ook eerst de opdracht: praat eens 5 minuten met je buurman/vrouw die je niet kent. Deze discussie leiders hadden moeite om het gesprek te stoppen, zoveel energie kwam er dan vrij.
Ik herinner me dat ik met een beleidsambtenaar uit Hongarije zat te praten, met een Amerikaanse professor, met een ondernemer uit Portugal en een vertegenwoordiger van een sociale organisatie uit Armenië. Heel verschillend, maar zeer, zeer boeiend om te horen hoe elk toch betrokken was op het platteland en elk ook de verbinding zocht met andere partijen om iets daadwerkelijk los te krijgen.
Ik vond het ook heel boeiend om contact te maken met mensen die werken op verschillende nivo’s: de OECD (mondiaal), een vertegenwoordiger uit Brussel (Europees), mensen van het ministerie of het Sociaal Cultureel Planbureau, van de Provincie en de Gemeenten. Verschillende levels, maar toch met elkaar iets gemeenschappelijk, namelijk: de instandhouding van een leefbare en werkbare regio voor de mensen van nu en volgende generaties.
Er komt veel los als je deze menselijke energie bundelt. Bijzonder was de ‘omslag’ op de Conferentie – ook in een van de ‘Stellingen van Eemland’: de initiatiefkracht ligt bij betrokken en ondernemende burgers, de overheid kan daarbij aansluiten. In een eerdere Engelstalige blog heb ik dat de ‘Spirit van Bunschoten’ genoemd in vergelijking met de ‘Spirit of Stresa’ waar het Europese Gemeenschappelijke landbouwbeleid werd vormgegeven onder leiding van Mansholt.
Het komt er nu op aan een vervolg te geven aan deze spirit. Maar dan moet je eerst weer met de voeten in de modder komen te staan – geen luchtfietserij – maar nuchter degelijk en noest bouwen met reële en realistische dingen.
Daarom eerst weer terug op de grond, met modderlaarzen achter in het natte weiland de koeien opjagen – ze lopen weer in de stal. Met modder aan de schoenen de verdere afbouw van het landschapshuis afmaken. En pas met die ervaring kunnen we de echte dingen die gedaan moeten worden onderscheiden van de neppe zaken. Meestal is 80% nep, en 20% echt. Het is een klus om die twee zaken uit elkaar te halen. Met de voeten in de modder lukt mij dat het best ……

Volgende week van woensdag tot vrijdag het grote feest. De voorbereidingen zijn in volle gang. Het nieuwe landschapshuis moet dan water/wind dicht zijn voor de workshops. Een grote tent voor tussen de 300 – 500 bezoekers wordt opgesteld. Het programma met de sprekers is vastgesteld en de aanmeldingen van bezoekers uit heel Europa komen binnen. Opmerkelijk: tot uit de verste uithoeken van Europa en daarbuiten komen ze naar de Europese Eemland Conferentie. Wat drijft mensen van zover naar hier?
Zijn het de grote namen die het doen? Europees commisaris voor landbouw mevr. Fischer Boel, minister van landbouw mevr. Verburg, oud minister van landbouw Veerman, Gedeputeerde Bart Krol van de provincie of Burgemeester Melis van de Groep uit Bunschoten? Stel dat ze niet komen – maakt dat het verschil?
Of is het meer de ‘beweging’ rond het Veelzijdig Platteland – in het Engels Versatile Countryside – die mensen aantrekt. Samen bouwen aan het ondernemende platteland, waar boer en burger en kennismakelaar met elkaar vorm aan moeten geven.
Het platteland staat onder druk. Wie de bouwdrift aan alle kanten ziet, merkt dat het open landschap schaars wordt. Daarnaast nog de marktwerking in de landbouw die tot mega-stallen leidt of tot stoppende of verdwijnende boeren. Het is in dat dilemma – vergroting of stoppen – waar de Eemlandhoeve een ‘derde weg’ heeft willen maken: boeren die extra taken en functies oppakken. Uit de traditie van de boerencultuur is die verbrede landbouw zo af te lezen: streekproducten, zorg voor natuur en landschap, het leren aan kinderen hoe het groeit en bloeit, een plek voor mensen die niet helemaal mee kunnen in de maatschappij enzovoort. In het Engels heeft landbouw een mooie vertaling: agri – culture. De cultuur rond de landbouw. Wat we met de ‘derde weg’ in de landbouw bedoelen is feitelijk niks anders dan de oude brede opvatting van boeren terughalen. Wel in een (post) modern jasje: het platteland heeft nog zoveel meer te bieden, en daar moet ook voor betaald worden. Streekproducten, educatie, zorg, landschap, biodiversiteit, waterkwaliteit e.a. zijn serieuze producten die het waard zijn een normale beloning te ontvangen. Vroeger zat dat automatisch bij het primaire product inbegrepen. Het nieuwe nu is dat je er gewoon een eigen product van maakt en er een prijs voor betaald.
Volgende week gaan we de oogst van deze 15 jaar ‘derde weg’ van de Eemlandhoeve voor vele Eemlandse, Utrechtse, Nederlandse en Europese mensen vieren. Enkele bijzonder producten zijn nu al te noemen:

• een prachtig boek Cityside Oasis (in Nederlands/Engels) over 15 jaar Eemlandhoeve ontwikkeling, inclusief de passie/visie/lef
• een inspirerende film van de founding farmers – Versatile Farmers – waarin naast de Eemlandhoeve ook boeren uit Estland, Portugal en Duitsland geportretteerd zijn
• een nieuw landschapshuis Eemland met een ‘boerenbios’ en exposities van ons nationaal landschap, zowel reëel als digitaal
• de onthulling van het kunstwerk European Versatile Countryside als startpunt van de Europese beweging – midden op de rotonde van de Eemlandhoeve
• verrassende ontmoetingen met denkers, doeners en beslissers op de Europese Eemland Conferentie
  Als u volgende week de vlaggen, de auto’s en vele buitenlandse mensen ziet rondlopen op het terrein van de Eemlandhoeve, weet dan dat 15 jaar in de voorhoede zitten van de ‘derde weg’ van de landbouw, zijn vruchten laat zien!