Jan Huijgen

Als zoon uit een eeuwenoud boerengeslacht, heb ik me altijd verbonden gevoelt met de boeren wereldwijd. Voor mijn gevoel heb ik meer gemeen met een maisboer uit Peru of een geitenboer uit Kenya dan met de meer nabije Amersfoortse stadsburger. Wij boeren zijn bezig met grond, met planten,  dieren, de verwerking van producten, met het weer van zon en regen, met de gemeenschap van boeren rondom, en dat verenigd ons diep worldwide.

Als ik de verhalen lees van mijn mede-boeren uit verre landen, dan heb ik het gevoel dat ik zo met hen mee zou doen: ik zou de schop pakken en gaan graven, ik zou de hark pakken en gaan harken, of ik zou de dieren van de ene plek naar de andere brengen zodat ze te eten hebben.
Maar ik weet ook van het grote verschil: mijn bezig zijn met landbouw in een sterk gemoderniseerd en verstedelijkte omgeving, stabiele cultuur met rijkdom en luxe om me heen, maar ook met hard werken en lage opbrengsten en hoge kosten. Hun bezig zijn met veel moeilijke klimaatomstandigheden en vaak instabiele verhoudingen die ook hard moeten werken om hun schamel bestaan te behouden.

Als je dan vanuit de voedseleconomie gaat denken hoeveel food technologie en food handel er in ons westen omheen gebouwd is die ook ver voorbij het boerenbelang opereert op moderne markten en met veel politieke invloed – dan ga je opnieuw bij jezelf te rade of dat de weg is waarop we landbouw moeten ontwikkelen. 80% van de waarde van voedsel die de consument betaalt komt niet in boerenhanden, hem rest slechts 20% (als hij dat al krijgt). En het lijkt net of dat een structurele on-rechtmatigheid is die zowel in het westen als in ontwikkelingslanden zich voordoet.

Voor mij was het reden om de agri-cultuur opnieuw te herontdekken. Om dicht bij de boerenervaring van grond, gewas en product te komen en de ‘waarde’ ervan dichtbij te houden. Opnieuw na te denken hoe je veel directer met de consumenten in de regio tot marktontwikkeling kunt komen. Hoe je zelfs op je eigen boerderij de toegevoegde waarde van je landbouwproduct kunt maken.
Dat vergt een nieuw verbond tussen de boer en de cultuur rondom hem. Een verbond dat hij op meerdere nivo’s moet sluiten: met de directe natuurlijke omgeving, met de burgers in de stad, met de locale overheden en kenniswerkplaatsen en soms ook met beleidsmensen op regionaal en nationaal en boven nationaal nivo.
Voor mij is het een herontdekking van de agri-cultuur op mijn eigen plek en in mijn eigen bedrijf. En: opnieuw de verbinding leggen met de omringende stadse burger van Amersfoort die eten weer ont-anonimiseert. En: het visioen en de hoop wekken dat er een bredere beweging voor een nieuwe agri- en food cultuur zich kan ontwikkelen: locaal, regionaal, Europees en zelfs Wereldwijd. Ik ben benieuwd in hoeverre een nieuwe agri-cultuur ingebed in een krachtige locale cultuur tot meer duurzame landbouwsystemen leidt, dan de nu grazende foodindustrie wereldwijd ons voorspiegeld.
Als er een groep is die deze hoop en concrete initiatiefkracht kan ontwikkelen, zijn dat christen boeren/burgers/buitenlui die gedreven door ons worldwide verwachting van het nieuwe Koninkrijk nu al ‘eerste stappen’ mogen zetten!

Deze blog werd als column geplaatst in de nieuwsbrief van Tear – juni 2010

Ik kreeg een opmerkelijk verzoek: wil je spreken op het gezondheidscongres Health is Wealth over : hoe heb jij beweging gemaakt in het platteland?
Hun thema was: Samen bouwen aan gezondheidswinst: preventie, curatie en participatie lokaal verbinden.
De motivatie om mij te vragen was: we zien de bui hangen in de gezondheidszorg rond vragen als obesitas, suikerziektes en andere welvaartshandicaps, we hebben veel prachtige beleidsstukken, ontzaglijk veel kennis maar….. Hoe krijg je het in Beweging?
We praten over een complexe omgeving waar allerlei partijen een rol in spelen – hoe krijg je die nu met elkaar aan de slag?
En: jij hebt dat in de boerensamenleving gedaan rond Plattelandsontwikkeling, je hebt zelfs de Mansholtprijs daarvoor ontvangen, beschrijf jij nu eens vanuit een heel ander veld /domein hoe dat dan werkt.

Een leuke spannende opgave!

Ik heb een aantal herkenningspunten tussen hun gezondheids-  en onze landbouwproblematiek:
gevoel van urgentie: er moet wat gebeuren
publiek/private partijen
van beleid/kennis naar innovatie: doen
ingrijpende veranderingsprocessen: U- turn

Vervolgens even teruggevraagd: hoe hebben we plattelandsontwikkeling de afgelopen 15 jaar als een beweging kunnen neerzetten. Het begint met enkele mensen (en ze zijn er!) de het nieuwe model reeds doen. Je reflecteert dan op wat dat nieuwe dan is, en dat breng je in contact met beleidsmensen en denkers (wetenschappers). Die maken daarvan een algemener model en plan van aanpak, dat je vervolgens met de politiek en bestuur kortsluit. Je bouwt op regionaal en nationaal nivo aan goede allianties waarin beleid, denkers en doeners samen op lopen – schetst een paar stappen vooruit hoe het zou kunnen en orchestreer een spannend, uitdagend, hoopvol en energie gevend proces met vierings momenten (feestjes, top ervaringen).
Ik kom tot 4 aanbevelingen voor de gezondheidsluitjes:
1.Zoek ondernemende pilots waar het al gebeurd
2.Bouw een innovatie cluster daaromheen van overheid, kennis en zorgbelanghebbers
3.Ontwikkel een innovatie incubator model a la Vita Valley
4.Kijk slim naar andere domeinen waar men al een stap verder is: kom maar kijken/beleven in de agri-cultuur (boeren die loeren)

Ingrijpende veranderingsprocessen doe je niet zomaar: het raakt het hart (passie), vraagt doorkijkjes (visie) en vereist moed (lef) om de U- turn (O.Scharmer) echt te maken. Maar: met 5 mensen kun je de zorgwereld veranderen! Clue is: waar zitten die 5, terwijl je weet dat ze er zijn!
Sterkte met het maken van Beweging in de Gezondheidszorg!

Ik heb een poos lopen denken om de juiste insteek te vinden rondom fair food/ fair trade voor een winterlezing voor een kerk in Ede.
Uiteindelijk kwamen er een paar basislijnen uit, waar ik achteraf zelf ook verrast door was.

Er zijn drie punten essentieel:
a.weten van eten (kleden, zitten …) : ont – anonimisering van de keten: er zit die boer, deze jongere, dat gezin aan het andere eind van de keten.
b.Beleven/betrokken zijn: sluit ik me af of laat ik me raken of het wel eerlijk/oneerlijk geproduceerd en verhandeld wordt
c.Fair handelen: zet ik een stap, maak ik een keuze.

Dit kun je koppelen aan hoofd, hart en handen (ons hele mens- zijn), of in christelijk jasje: dogmatiek (weten), spiritualiteit (passie) en ethiek (handelen).
Als je werkelijk hier induikt kom je op een boeiend terrein terecht wat in de Theorie U (U-turn) een belangrijke rijke rol speelt. Deze U–turn is uitgewerkt door Otto Schwarmer met daarin ook de trits: open mind, open heart, open will. Kortom, veranderingsprocessen zowel individueel en als groep en zelfs als gevestigde club vragen om een samenhangende en diepte peiling tot in het hart van het bestaan!

Een tweede basislijn zijn de feiten en bijna wetmatigheden rondom eerlijk voedsel en eerlijke handel. Als steeds meer opdringend feit zie je – zowel dichtbij als veraf – dat de maker van het product nog maar ongeveer 20% krijgt van de eindprijs, en 80% verdwijnt in de keten. Je ziet dat met spruitjes in Nederland – net getoond door TV programma Keuringsdienst voor Waarde – dat de boer de helft van de kostprijs beurt en vervolgens nog lachend op het pak staat dat de Supermarkt verkoopt. De laatste heeft inmiddels zoveel marktmacht dat de 20/80 regel steeds meer als onrechtmatig/oneerlijk/niet fair richting de boer handelt. En kijk zo ook eens naar de feiten rondom koffie, kleding, meubels tot en met computers toe. Het zijn ‘basiswetten van structureel onrecht ‘ waar we allen mee in aanraking komen.

Hoe dan te komen tot een Fair& Green deal?  (titel van een Conferentie die in Tilburg gehouden wordt deze maand).
Er is behoefte aan ‘nieuwe spijswetten’ en een nieuwe levenscode voor onze primaire levensproducten. Religies spelen hierin weer een belangrijke motiverende en coderende rol.
Om niet tot verlamming te komen tenslotte 4 aanwijzingen voor Fair Food/ Fair Trade (Thora = weisungen – M.Buber):
1.Betaal een eerlijke prijs: de meerkosten mag je aftrekken van je giften die je geeft
2.Neem minder, geniet meer b.v. helft van het vlees tegen hogere prijs (budgetneutraal)
3.neem goede voornemens in kleine stappen: b.v. 20% fair food/ fair trade producten in je weekkeuzes voor eten
4.organiseer een gemeente/gemeenschapsdag met eerlijke producten en geniet bovenmate van fair/elkaar!

Vrijdag 20 november was op de Eemlandhoeve het symposium Landleven en bijbelse spiritualiteit. Het onderwerp gaat mij aan het hart en ik hield er een lezing. Over het zoeken en vinden van mijn spirituele wortels.
Laat ik beginnen met een parabel.

Mangroves zijn bomen met een sterk en diep wortelstelsel. Eigenlijk een boom op zijn kop: met enorme vertakkingen in de bodem verankerd. Met de Tsunami werden eilanden met mangroves ook gebeukt door de stormen en vloedtij. Maar het eiland bleef in stand, de stormen en golven braken op deze bomen stuk. Eilanden of kusten waar de mangrove bomen gekapt waren voor toerisme en mooie kusten – ze werden overspoeld en er was een spoor van vernieling.
De regio, het land heeft behoefte aan diep geworteld bomen die bij storm en ontij de regio en het land bijeen kunnen houden. Wie is er als een mangrove, diep geworteld in de regionale aarde, die staande blijft als de storm van onthechte en ontwortelde mensen over het land raast?

Religieuze spiritualiteit leeft. We zijn uit ons ingesnoerde zelf weer in een nieuwe ‘vrijheid’ gekomen. Charles Taylor heeft daar een magistraal boek over geschreven: Seculiere Tijd. Taylor noemt twee belangrijke aspecten van religieuze spiritualiteit:
a. Het is een volheidservaring die je over jezelf heen trekt, uit de ego centrische gerichtheid richting de ander en God.
b. Het bezit een transformerende kracht waarin oude patronen worden doorbroken voor nieuwe verassende perspectieven.

Ik merk dat ik midden in die landbouw en ontwikkeling op zoek ben naar deze bijzondere authentieke en transformerende kracht. Waar vindt je die? Welke bronnen zijn hier relevant? En: hoe werkt deze transformerende kracht door in nieuwe maatschappelijke trajecten? (of blijven ze ergens in de ziel hangen).

Voor mijn persoonlijke zoektocht naar spiritualiteit heb ik breed gezocht – oosters, esoterisch, keltisch, orthodox – maar ben weer terecht gekomen bij het Midden-Oosten: de bijzondere en krachtige ontmoetingen van Mozes, Salomo, Profeten, maar ook de wijsheid die opgeslagen ligt in de geschriften van de Bijbel met betrekking tot land, voedsel, omgang met kwetsbare mensen, omgang met onrecht van machten e.a. In de persoon en doen en laten van Jezus komen zulke ingrijpende en extra ordinaire zaken aan de orde dat die je leven op de kop zetten (weder – geboorte), en wat sindsdien door de Geest is losgemaakt als een spoor door het westen is onuitputtelijk.

Ik laaf mij aan twee spirituele bomen:
1. De kloostertraditie, waarin Fransciscus en Bernard van Clairvaux mij raakten.
2. Dag Hammarskjöld. Deze voormalige secretaris-generaal van de VN laat in zijn dagboek Merkstenen zien dat innerlijke rijping aan buiten- en binnenkant goed samengaan.

Op de hoeve komt spiritualiteit terug als plek voor inspiratie voor mensen, als oefenplek voor vernieuwing van landbouw, als stilteplek voor de basisvragen van het leven. En in mijn persoonlijke motto: passie visie, lef durf te dromen, je visioen vasthouden, en door de pijn heen te gaan.

Vandaag, 13 november 2009, is de opening van de grootste boerderij van Eemland en waarschijnlijk ook van de provincie Utrecht. De boerderij is een van de toppers van Nederland qua grootte, stalvorm, technische inrichting en de nieuwste snufjes van de moderne melkveehouderij.

Bijzonder om zo buren te zijn aan de Bisschopsweg in Bunschoten
Ook een bijzondere historie die ons bindt.
Vroeger zaten onze boerderijen ook aan dezelfde Kerkstraat en de Binnengracht in Spakenburg. Wat verder in het verleden zit er ook nog Huijgenbloed in de Schaapfamilie. En ook beide boederijen aan de Kerkstraat hadden een soortgelijk beeld: dwars voorhuis, grote stal erachter met grote vijfroeiege hooibergen en beide ook gebouwd op een terp voor het geval het hoge water kwam.
Opmerkelijk: nu zitten we opnieuw naast elkaar aan de Bisschopsweg, beide op terpen voor het geval het hoge water komt en beide hebben we een gedurfd nieuw boerderijvorm neergezet in de Haarpolder.

Proficiat met dit nieuwe melkveehouderijbedrijf.
Het is een hele kunde om ook de bouw helemaal te doordenken en dat te maken wat je voor ogen staat. Ik heb jonge Gerrit Schaap zien klussen, met al zijn makkers om dit voor elkaar te krijgen. En het resultaat is er.
Vind het ook heel mooi om zo de beide verschillende bedrijfsstrategieën naast elkaar te zien. Gerrit heeft de klassieke en beproefde lijn in onze landbouwgeschiedenis doorgezet: met veel koeien proberen het bedrijf voor de toekomst veilig te stellen. En dat is een klus voor veel boeren op dit moment met de lage melkprijzen.
Op de Eemlandhoeve hebben we een andere moderne vorm van landbouw ontwikkeld, waarbij meerdere functies worden beoefend: zorg, educatie, streekproducten e.a.
Beide bedrijfsvormen bestaan naast elkaar en zoals het er nu naar uitzien, is er voor beide een plek.
En ik vind het goed dat we ook samen optrekken als het gaat om het behoud van ons open nationaal landschap, waarin ook beide varianten van boeren naast elkaar zullen bestaan.
En dat dit gevoel van samen ook opnieuw vorm krijgt, laat dit gebouw zien:
Open uitkijk, er is een ontvangsruimte waar de bezoekers welkom geheten worden, met de blik naar binnen en naar buiten.
Laatst had ik een groep Afrikanen die bij mij op bezoek waren rondgeleid in deze stal en ze gingen een beetje begrijpen hoe moderne landbouw eruit ziet.
Studenten zijn geïnteresseerd in beide vormen van landbouw en onze studente Emma Wit heeft een expositie gemaakt van de grootste en de breedste boer in de boerenbios van het Landschapshuis op de Eemlandhoeve.

Wat telt is een spreuk: beter een goede buur dan een verre vriend. Wij hebben dat van de zomer gemerkt toen wij hooien moesten en ’s avonds de regen voorspeld was. Gerrit met de shovel heeft vele hooibalen meegenomen en net voor de regen zaten we ons pilsje met genot te drinken!

Als dank voor de buurschap, en uitkijkend naar verdere verdieping van onze grootste/breedste boer combinatie willen wij een typisch product van de Eemlandhoeve onthullen: het titelbord van de prachtige Koeienobservatieruimte waar we hier in staan!

Ik ken Drago Pecenica sinds een half jaar en we zijn vrienden geworden. We zaten verwonderd naar elkaar te kijken bij onze eerste ontmoeting.
Ik: hoe komt deze grootse fijnzinnige kunstenaar bij mij als dorpse grove boer?
Hij: dat ik mag komen op de Eemlandhoeve – het erf van deze boer/filosoof
En – we we waren beide ontroerd.
En nu mag ik het welkomstwoord richten tot de leerlingen van Drago die exposeren in de bibliotheek van Nijkerk en ook de Meester zelf begroeten.
Sinds kort zit ik met de andere leerlingen ook aan de voeten van de Meester en onderga ook zijn bijzondere aanwezigheid.
Wat maakt dat nu zo bijzonder. Ik heb vier korte opmerkingen/trefwoorden die je terugziet bij de leerlingen en in hun werk op de expositie.

Oer: de kracht van kijken.
Uitdrukking komt van een recent boek van een paar fotografen die opnieuw leren kijken naar bijzondere natuurelement. Titel: Oer: de kracht van kijken. Als dit ergens maar van toepassing is in de kunst, is dat in het werk van Drago: zijn knotwilgen, zijn grassprieten, de details van een boerenkiel, zijn Beukeboom: de finesse, het detail, de oneindige aandacht voor elke noest. Voor ‘normale mensen’ bijna een beetje gestoord. Zie zijn tekeningen. En: je ziet het terugkomen bij zijn leerlingen.
Voor mijzelf: ik ontdekte dat ik misschien maar 5% kijk en 95% er zelf bij verzin.
Mijn doelstelling is om te komen tot 10 % kijken en 90% zelf verzinnen. Maar sommige van zijn leerlingen zijn al bij 80/20 of 70/30. Het is een je open stellen voor wat zich toont, dat wat zich laat zien. Inderdaad: kracht van kijken ….

Kracht van kijken
Vraagt veel kracht, geduld, volharding, discipline, uit-houden. De Meester: 6 maanden lang aan een Beukeboom gewerkt. Leerlingen: week in/ week uit tekenen aan een boom, een kop van een Afghaan, winterlandschap, een vogelnestje e.a. Oefening in geduld, discipline, tuchtiging voor je onrustige geest/ziel, soms ook een therapie voor onze zieke gestresste en gestoorde (!) – wie is er het meest gestoord? – maatschappij. De kracht van kijken – oefen maar een beetje bij de leerlingen.

Mooi: ontroerend schoon
Weer leren zien wat mooi, schoon, echt, prachtig, subliem is. Wij hebben een afgeknotte ervaring: feitelijk, zakelijk, efficiënt – en we krijgen er allemaal een tik van mee. Maar voorbij de zakelijkheid het mooie/schone. En dat is soms ontroerend. Voorbeeld : de handen die Albrecht Durer getekend heeft. En lees het verhaal erachter: samen met zijn broer moest een keuze gemaakt worden: wie gaat er werken, wie gaat er naar de kunstschool. Afspraak was: eerst de ene 4 jaar, daarna de andere 4 jaar. Albrecht won als eerste: hij mocht 4 jaar naar de kunstschool. Zijn broer ging in de mijnen werken. Na 4 jaar kwam Albrecht terug met veel roem. Toen mocht zijn broer. Maar hij stak zijn gebroken vingers op – hij kon niet meer. Albrecht heeft toen de opgestoken, gebroken vingers van zijn broer getekend. Ontroerend schoon.

Venster op een andere werkelijkheid.
Bij de Meester Drago zo duidelijk waarneembaar: citaat uit krantenartikel van Hillebrand Rozema: Drago moest niet spreken maar de stilte in: en zijn taal is zo krachtig gewoorden; hij heeft zichzelf getekend: Ik mag er zijn: net als deze boom wil ik de wereld omhelzen met teveel armen tegelijk. Je weet het van andere kunstenaars ook: Rembrandt met zijn etsen en schilderijen of Van Gogh met zijn tekeningen. Ook bij de leerlingen zien we dit terug komen: er is ruimte voor een andere werkelijkheid, ruimte voor de eigen ziel, ruimte voor de taal van de overkant. Niet iedereen kan dit meemaken: wat je oog ziet, wat je oor hoort en wat in je eigen hart kan opkomen – soms wordt dat open – baar gemaakt. Een ‘open geheim’ (Mc Grath). Het komt van de ‘andere kant’ – en gelovigen zeggen: dat is van God.

Samengevat:
4 treffende zinnen: Oer – de kracht van kijken, de kracht van kijken, mooi als ontroerend schoon en venster op een andere werkelijkheid.
Met deze treffende zinnen opnieuw kijken naar het werk van de leerlingen van Drago en via hen leren kijken naar het werk van de Meester zelf.
Drago, namens de leerlingen (ik ben er sinds kort een van):
hartelijk dank
dat jij als Bosnische boerenjongen
uit dat verscheurde Joegoslavië
ons als stresssige gestoorde Nederlanders
opnieuw leert kijken
Bekijk Drago’s werk op: www.dragopecenica.com
Of kom kijken naar de tentoonstelling op de Eemlandhoeve

We kennen reeds het Lekker Utregs, maar ons Nationaal Landschap Arkemheen/Eemland vraagt nog iets specifiekers: Lekker Eemlands!.
Veel mensen komen weer met de voeten op hun eigen grond terecht. Allerlei ver weg visioenen verbleken, maar het eigene van stad en dorp en ommeland komen weer in het vizier.
Veel mensen hebben ook een ongemakkelijk gevoel bij allerlei dominante trends van ver weg producten, on- eerlijke producten, niet helemaal te vertrouwen producten, klimaataantastende producten, on- gezonde producten, uniform, fastfood producten. En dan komt de tegenbeweging los: slow food, fair, duurzaam, gezond, divers, dichtbij het eigen gebied en klimaatneutraal. Kortom, om voedsel is inmiddels een hele cultuur ontstaan die de superkok in het driesterrenhotel maar ook moeder/vader/kind in de keuken raakt.
En in dat verband komt Lekker Eemlands…. Als een nieuw fenomeen opduiken.

Ook hier komt de publieke rol van de overheid om de hoek kijken. En dan niet uit de ambtelijke gebouwentoren uit Brussel, niet uit het Torentje in den Haag, ook niet primair uit onze Utrechtse provincietoren, maar dichtbij: steden nemen hierin het voortouw. Het begon zo’n beetje in Londen, waar de burgemeester een voedselstrategie voor de Stad Londen lanceerde. Toen waaide het over naar Amsterdam waar inmiddels een stevige Proeftuin neergezet is. En daarna naar Rotterdam, Utrecht, Eindhoven en tenslotte ook in …. Amersfoort.
Amersfoort als belangrijke stad in de hele Eemvallei die samen met de dorpen rondom Lekker Eemlands neerzetten.
Stel je doelen voor Amersfoort/Eemland 2013:

Wat zou dat betekenen voor het Nationaal Landschap Arkemheen/Eemland!
Boeren die hun producten weer op de locale markten kwijt kunnen. Horeca en speciaalzaken die de beste producten uit de streek serveren met een locaal verhaal, Supermarkten die een substantieel deel van hun producten duurzaam inkopen doen in een straal van 30 km rondom de stad, meer voedselkwaliteit, voedselgenot, voedselzekerheid.

Wie zou hier niet van gaan watertanden?
Maar ook: wie durft zijn nek uit te steken?

De Bijbel is een boek waarin veel tradities van de cultuur uit het oude Midden-Oosten ons nabij komen. Tradities rondom het natuurlijke en agrarische bestaan. Zorg voor de aarde, zorg voor de planten, zorg voor de dieren. Opgenomen in de tijdsritmes van de weken, de seizoenen, van de generaties. In die traditie zit niet alleen het zorgen voor, ook de stijl van eten, samenleven, omgang met bezit. Als boer heb ik het voorrecht om misschien dichter bij mijn oud oosterse collega te staan om dat te ervaren, dan vele van mijn hedendaagse medeburgers

Vele mensen van nu hebben niet meer de directe verbinding met de landbouwcultuur en zijn daarmee ook op afstand geraakt van het proces van groeien en bloeien. Het is ‘natuurlijk’ geworden dat het verpakte vlees, de ingeblikte groente, de ‘kant en klaar’ maaltijd uit de winkel komen. Kinderen weten vaak niet beter.

De hedendaagse publieke zorg voor klimaat, milieu, uitsterven van soorten en ondervoeding zijn in praktische zin ver van ons bed en ervaren we niet meer direct.

Voeding: uniek verbindingspunt

Er is een aangrijpingspunt waarin het ‘groeien en bloeien’ letterlijk op ons bordje komt: ons eten, de voeding. En het is opmerkelijk hoeveel de Bijbel spreekt over ons voedsel en de daaraan gekoppelde maaltijd.

• het is ons dagelijkse terugkerend moment (meestal 3 x morgen/middag/avond) waarin we brood , aardappels, groente en fruit eten, het vlees bereiden en ons toetje nemen.

• Het is het weekritme (sabbath/zondag), de feesttijden (kerst, Pasen, pinksteren, biddag/dankdag) en de grote keermomenten (sabbatsjaar/jubeljaren, trouwen, jubilea) waarin de ‘overvloed’ in de maaltijd gevierd wordt

• Het is tijdens de aanwezigheid van de gasten (gast-vrijheid) als het ‘gemeste kalf’ wordt geslacht en we de agape-maaltijd (liefde maaltijden) hebben. Oosterse gastvrijheid is een begrip dat met (veel) eten beoefend wordt.

Het is niet voor niets dat bijna alle religies spijswetten/ voedingsgeboden hebben. Jodendom en Islam zijn voor ons inmiddels ‘nabije’ religies waarin we dat zo kunnen afkijken.

Zorg en ethiek

Groeien en bloeien op een vruchtbare aarde is een ‘intiem’ proces waar onze Schepper zorg voor draagt. Ons ‘weten’ (vanuit de wetenschap) raakt dit wonder als het kijkt naar de groeiprocessen in het bodemleven, in microscopische processen van cellen in de planten, in de wonderlijke wereld van bloeiende planten en de bestuiving ervan en dat daaruit ‘producten’ ontstaan die dieren en mensen kunnen eten voor hun leven.En de zorgzame Schepper heeft nog een stapje verder gezet: ook aanwijzingen (Thora) gegeven voor landbouw, voeding en maaltijd van de mensen. Deze ethiek brengt het element van recht/onrecht, eerlijk (fair)/ oneerlijk, deugd/ondeugd, goed/kwaad in.

Als we deze beide woorden bij elkaar voegen krijgen we de ‘zorgethiek’ voor landbouw, voedsel en de maaltijd. En dat is van groot belang in aansluiting bij oude – en andere culturen en hedendaagse zorgen om klimaat en voeding. Niet voor niets wordt in onze tijd weer gepleit voor ‘Nieuwe spijswetten’ (Louise Fresco)!

We hadden maandagavond 1 december een bijeenkomst van het Kennis Netwerk Veelzijdig Platteland. Daar zaten de verschillende regio’s bij elkaar om te praten over hoe de kennis in de regio kan stromen. Verschillende delen van Nederland ontwikkelen verschillende vormen: Brabant kent zijn kennisloket, Groningen heeft zijn methode van Landenkennisuitwisseling, De Veenkolonien hun werkplaats en in Midden Nederland ontstaan Regionale Innovatie Centra (RIC’s) en de Plattelandsacademie. Met elkaar zaten we als initiatiefnemers te praten over:

• elkaar binnen regio’s helpen
• hoe we meer samen kunnen optrekken,
• bovenregionale agenda’s kunnen maken
• met elkaar ook nieuwe ruimte maken binnen de (regionale), binnen kennisinstellingen en vanuit de ondernemende figuren om de kennisvragen en de langere termijn onderzoeksvragen boven tafel te krijgen.
• nationale en Europese ‘lerende regio’s in gang kunnen zetten.

Dinsdag 2 december zaten we te praten over de Plattelandsacademie – een project waarin CAH Dronten/ Inholland Delft, LEI en Stadteland samenwerken om onderwijs en kennis bij elkaar te brengen. Belangrijke leerervaring was de ontwikkeling van het ‘slow advice’ – een term uitgevonden door Ron Methorst van de CAH. Daarin wordt uitgedrukt dat we van onderwijskennis niet te hoge of te lage verwachtingen moeten hebben: studenten in contact brengen met regiovragen of ondernemersvragen heeft een eigen specifieke inhoud. Maar daarvoor moet de regio wel een eigen ‘rijke leeromgeving ‘ maken die voor het Onderwijs interessant kan zijn. Maar dan ook doorpakken: kunnen we naar een b.v. 1000 uren contract komen waarin studenten/docenten/coördinatie uren vanuit de instellingen ingezet kunnen worden om kennisvragen uit de regio op te pakken? En: welke regio’s zijn klaar om bij elke euro onderwijs daar een eigen regio euro bij te zetten om daarmee het Kennisloket/werkplaats/regionaal innovatie centrum vorm te geven?
Op de ‘einddag’ van de Plattelandsacademie (ergens in het voorjaar) zullen we deze twee vragen voorleggen:

Op 11 december wordt er al een contract getekend voor de Veenkolonien met de ‘Werkplaats’. Regio’s en kennisinstellingen: leer, imiteer, zoek en vervang, maar doe het op je eigen manier en met je eigen gemotiveerde mensen!
Weet, het zijn de slimme snelle volgers die het meeste oppakken van wat anderen pionierend hebben uitgevogeld.

Een tijdje al niet meer geblogd. Na de enerverende Europese Eemland Conferentie (zie verslag onder www.veelzijdigplatteland.nl – klik daar even door), eerst een weekje vakantie met mijn vrouw Maaike in de Achterhoek (Ruurlo – prachtige Finse blokhut). Daarna weer terug op de boerderij om de chaos te ordenen.

Maar met de afstand kun je ook even terugblikken.
Ik vond het een bijzondere ervaring om zoveel mensen te ontmoeten uit Nederland en Europa. We hadden mensen met verschillende achtergronden: ondernemers, beleidsmakers, kennisfiguren, sociale organisaties en de conferentie was een ontmoetingsplek van die heel verschillende figuren. Meestal loop je toch in je ‘eigen kringetje’ rond, maar nu moet je soms praten met figuren met heel andere achtergrond. Sommige discussie leiders gaven ook eerst de opdracht: praat eens 5 minuten met je buurman/vrouw die je niet kent. Deze discussie leiders hadden moeite om het gesprek te stoppen, zoveel energie kwam er dan vrij.
Ik herinner me dat ik met een beleidsambtenaar uit Hongarije zat te praten, met een Amerikaanse professor, met een ondernemer uit Portugal en een vertegenwoordiger van een sociale organisatie uit Armenië. Heel verschillend, maar zeer, zeer boeiend om te horen hoe elk toch betrokken was op het platteland en elk ook de verbinding zocht met andere partijen om iets daadwerkelijk los te krijgen.
Ik vond het ook heel boeiend om contact te maken met mensen die werken op verschillende nivo’s: de OECD (mondiaal), een vertegenwoordiger uit Brussel (Europees), mensen van het ministerie of het Sociaal Cultureel Planbureau, van de Provincie en de Gemeenten. Verschillende levels, maar toch met elkaar iets gemeenschappelijk, namelijk: de instandhouding van een leefbare en werkbare regio voor de mensen van nu en volgende generaties.
Er komt veel los als je deze menselijke energie bundelt. Bijzonder was de ‘omslag’ op de Conferentie – ook in een van de ‘Stellingen van Eemland’: de initiatiefkracht ligt bij betrokken en ondernemende burgers, de overheid kan daarbij aansluiten. In een eerdere Engelstalige blog heb ik dat de ‘Spirit van Bunschoten’ genoemd in vergelijking met de ‘Spirit of Stresa’ waar het Europese Gemeenschappelijke landbouwbeleid werd vormgegeven onder leiding van Mansholt.
Het komt er nu op aan een vervolg te geven aan deze spirit. Maar dan moet je eerst weer met de voeten in de modder komen te staan – geen luchtfietserij – maar nuchter degelijk en noest bouwen met reële en realistische dingen.
Daarom eerst weer terug op de grond, met modderlaarzen achter in het natte weiland de koeien opjagen – ze lopen weer in de stal. Met modder aan de schoenen de verdere afbouw van het landschapshuis afmaken. En pas met die ervaring kunnen we de echte dingen die gedaan moeten worden onderscheiden van de neppe zaken. Meestal is 80% nep, en 20% echt. Het is een klus om die twee zaken uit elkaar te halen. Met de voeten in de modder lukt mij dat het best ……