In de nieuwe Merkbelofte van de Eemlandhoeve hebben we als een van de kernwaarden ook ons voedsel neergezet: zoveel mogelijk uit de streek, gezond/biologisch en met faire prijzen voor de boeren.

Nu wordt deze vertaald op de hoeve in de arrangementen voor bedrijven, voor familiedagen, rond educatie en in de retraite. Dat heeft nog wel wat voeten in de aarde, maar dat hoort bij een transformatie proces!

In het kader van de week van de smaak hadden we drie sporen uitgezet om dit breder neer te zetten in de streek: onze foodparade.

1.

een discussie met belangrijke partijen in de streek hoe we breder lokaal voedsel kunnen ontwikkelen voor de burgers, bedrijven, scholen en overheden. Wat is er voor nodig om een omslag te maken van globaal naar regionaal voedsel? Nu komt 95% van ons voedsel all over the World, en 5% uit de regio – kan dat verschuiven naar 80/20 of 70/30? En hoe doe je dat? Een boeiende discussie waarin we een begin gemaakt hebben in het gesprek met de overheidsketen (LNV, Provincie, Gemeenten), ondernemers (Willem&Drees, Boerenhart, horeca), wetenschap (WUR/Alterra) e.a. De suggestie dat dit de eerste Food Policy Council (FPC) bijeenkomst was voor onze regio – een voorzet gegeven door Simone Plantinga – is een leuke oppakker voor de regio!

2.

met de jonge generatie een project ‘van de grond tot de mond’: scholieren van een ZMOK school kwamen smorgens oogsten uit de moestuin, de maaltijd klaarmaken en de tafel dekken, en vervolgens kwamen medeleerlingen en docenten om ervan te genieten.

Zeer boeiende ervaring! Ik zat naast een jongen die nog nooit een aardappel gezien had (alleen gegeten in de vorm van chips en patat). Hij was verbaasd, en ik vond het grootste succes van die dag dat hij zelfs 3 aardappels – het waren wel lekkere truffelaardappels – naar binnen werkte.

3.

de heerlijke boerenbrunch met brood van Vlaams Broodhuys, vlees van het ‘boerenhart van Nederland’ en de heerlijke brownie met een bakkie koffie. Op deze dag was het ook vers vlees dag van de Eemlandhoeve, de coming out van het ‘Boerenhart van Nederland’ (kijk op www.boerenhart.nl), de opening van het eerste boerenhart Experience centrum.

We gaan een nieuwe weg inslaan met regionaal voedsel. Daarvoor moet je ergens beginnen. Wij zijn begonnen met de Foodparade op de Eemlandhoeve en de ontwikkeling van het Boerenhart. Volgende stap zou zijn: een regionale foodpolicy council (FPC) die het lef heeft om de regionale voedselagenda voor onze regio te schrijven!

Het boerenhart van Nederland staat voor:

1. de regionale aanduiding van Midden Nederland: we kennen het groene hart in het westen, Vechtdal in het Oosten, Friesland voorbij Flevoland, en het rivierengebied in het zuiden. Daarbinnen ligt het hart van Nederland, een oud ijstijdengebied van de Veluwe, Utrechtse Heuvelrug en het Gooi, waarbij de Eemvallei met kreken doorloopt in Flevoland.
2. de Boerencultuur van het zorgdragen voor een goed product, vanuit een goed landschap, met zorg voor dieren en de biodiversiteit. Het zijn mensen met hart voor de zaak van de landbouw, die een eigen cultuur met zich meebrengt.
3. de betrokkenheid van burgers/consumenten op hun eigen ‘boeren’: vertrouwd, veelzijdig en verrukkelijk. Burgers als deelgenoten in het boerenhart van Nederland
4. het zijn Boerenhart Experiences: het is een eigentijds inhaken op de huidige beleveniscultuur – experiences – voorbij de oubolligheid naar een jeugdig en vitaal aansprekend product. Het is een product met een verhaal, maar bovenop dat verhaal nog de belevenis/ervaring van plukken, aaien, leren, genieten en vol spanning de hand in de bek van een jong kalf steken.
5. Mensen met hart voor de zaak: we weten dat veel boeren onder de kostprijs moeten werken, dat veel ‘toegevoegde waarde’ wegloopt naar andere partijen, dat eerlijke voedselketens op dit moment een hot item is. Boerenhart verenigt deze hartekreet naar een nieuwe vorm van betrokkenheid van boeren, burgers en beleidsmakers op alle nivo’s. Ieder die zijn hart nog laat spreken, wordt aangesproken door deze vanuit- de – boer- zijn hart zaak!

Nu weer aan de voorbereiding voor de Food parade op de Eemlandhoeve met de aftrap van het boerenhart initiatief!



Als ik de verhalen lees van mijn mede-boeren uit verre landen, dan heb ik het gevoel dat ik zo met hen mee zou doen: ik zou de schop pakken en gaan graven, ik zou de hark pakken en gaan harken, of ik zou de dieren van de ene plek naar de andere brengen zodat ze te eten hebben.
Maar ik weet ook van het grote verschil: mijn bezig zijn met landbouw in een sterk gemoderniseerd en verstedelijkte omgeving, stabiele cultuur met rijkdom en luxe om me heen, maar ook met hard werken en lage opbrengsten en hoge kosten. Hun bezig zijn met veel moeilijke klimaatomstandigheden en vaak instabiele verhoudingen die ook hard moeten werken om hun schamel bestaan te behouden.

Als je dan vanuit de voedseleconomie gaat denken hoeveel food technologie en food handel er in ons westen omheen gebouwd is die ook ver voorbij het boerenbelang opereert op moderne markten en met veel politieke invloed – dan ga je opnieuw bij jezelf te rade of dat de weg is waarop we landbouw moeten ontwikkelen. 80% van de waarde van voedsel die de consument betaalt komt niet in boerenhanden, hem rest slechts 20% (als hij dat al krijgt). En het lijkt net of dat een structurele on-rechtmatigheid is die zowel in het westen als in ontwikkelingslanden zich voordoet.

Voor mij was het reden om de agri-cultuur opnieuw te herontdekken. Om dicht bij de boerenervaring van grond, gewas en product te komen en de ‘waarde’ ervan dichtbij te houden. Opnieuw na te denken hoe je veel directer met de consumenten in de regio tot marktontwikkeling kunt komen. Hoe je zelfs op je eigen boerderij de toegevoegde waarde van je landbouwproduct kunt maken.
Dat vergt een nieuw verbond tussen de boer en de cultuur rondom hem. Een verbond dat hij op meerdere nivo’s moet sluiten: met de directe natuurlijke omgeving, met de burgers in de stad, met de locale overheden en kenniswerkplaatsen en soms ook met beleidsmensen op regionaal en nationaal en boven nationaal nivo.
Voor mij is het een herontdekking van de agri-cultuur op mijn eigen plek en in mijn eigen bedrijf. En: opnieuw de verbinding leggen met de omringende stadse burger van Amersfoort die eten weer ont-anonimiseert. En: het visioen en de hoop wekken dat er een bredere beweging voor een nieuwe agri- en food cultuur zich kan ontwikkelen: locaal, regionaal, Europees en zelfs Wereldwijd. Ik ben benieuwd in hoeverre een nieuwe agri-cultuur ingebed in een krachtige locale cultuur tot meer duurzame landbouwsystemen leidt, dan de nu grazende foodindustrie wereldwijd ons voorspiegeld.
Als er een groep is die deze hoop en concrete initiatiefkracht kan ontwikkelen, zijn dat christen boeren/burgers/buitenlui die gedreven door ons worldwide verwachting van het nieuwe Koninkrijk nu al ‘eerste stappen’ mogen zetten!

Deze blog werd als column geplaatst in de nieuwsbrief van Tear – juni 2010

Een leuke spannende opgave!

Ik heb een aantal herkenningspunten tussen hun gezondheids-  en onze landbouwproblematiek:
gevoel van urgentie: er moet wat gebeuren
publiek/private partijen
van beleid/kennis naar innovatie: doen
ingrijpende veranderingsprocessen: U- turn

Vervolgens even teruggevraagd: hoe hebben we plattelandsontwikkeling de afgelopen 15 jaar als een beweging kunnen neerzetten. Het begint met enkele mensen (en ze zijn er!) de het nieuwe model reeds doen. Je reflecteert dan op wat dat nieuwe dan is, en dat breng je in contact met beleidsmensen en denkers (wetenschappers). Die maken daarvan een algemener model en plan van aanpak, dat je vervolgens met de politiek en bestuur kortsluit. Je bouwt op regionaal en nationaal nivo aan goede allianties waarin beleid, denkers en doeners samen op lopen – schetst een paar stappen vooruit hoe het zou kunnen en orchestreer een spannend, uitdagend, hoopvol en energie gevend proces met vierings momenten (feestjes, top ervaringen).
Ik kom tot 4 aanbevelingen voor de gezondheidsluitjes:
1.Zoek ondernemende pilots waar het al gebeurd
2.Bouw een innovatie cluster daaromheen van overheid, kennis en zorgbelanghebbers
3.Ontwikkel een innovatie incubator model a la Vita Valley
4.Kijk slim naar andere domeinen waar men al een stap verder is: kom maar kijken/beleven in de agri-cultuur (boeren die loeren)

Ingrijpende veranderingsprocessen doe je niet zomaar: het raakt het hart (passie), vraagt doorkijkjes (visie) en vereist moed (lef) om de U- turn (O.Scharmer) echt te maken. Maar: met 5 mensen kun je de zorgwereld veranderen! Clue is: waar zitten die 5, terwijl je weet dat ze er zijn!
Sterkte met het maken van Beweging in de Gezondheidszorg!

Er zijn drie punten essentieel:
a.weten van eten (kleden, zitten …) : ont – anonimisering van de keten: er zit die boer, deze jongere, dat gezin aan het andere eind van de keten.
b.Beleven/betrokken zijn: sluit ik me af of laat ik me raken of het wel eerlijk/oneerlijk geproduceerd en verhandeld wordt
c.Fair handelen: zet ik een stap, maak ik een keuze.

Dit kun je koppelen aan hoofd, hart en handen (ons hele mens- zijn), of in christelijk jasje: dogmatiek (weten), spiritualiteit (passie) en ethiek (handelen).
Als je werkelijk hier induikt kom je op een boeiend terrein terecht wat in de Theorie U (U-turn) een belangrijke rijke rol speelt. Deze U–turn is uitgewerkt door Otto Schwarmer met daarin ook de trits: open mind, open heart, open will. Kortom, veranderingsprocessen zowel individueel en als groep en zelfs als gevestigde club vragen om een samenhangende en diepte peiling tot in het hart van het bestaan!

Een tweede basislijn zijn de feiten en bijna wetmatigheden rondom eerlijk voedsel en eerlijke handel. Als steeds meer opdringend feit zie je – zowel dichtbij als veraf – dat de maker van het product nog maar ongeveer 20% krijgt van de eindprijs, en 80% verdwijnt in de keten. Je ziet dat met spruitjes in Nederland – net getoond door TV programma Keuringsdienst voor Waarde – dat de boer de helft van de kostprijs beurt en vervolgens nog lachend op het pak staat dat de Supermarkt verkoopt. De laatste heeft inmiddels zoveel marktmacht dat de 20/80 regel steeds meer als onrechtmatig/oneerlijk/niet fair richting de boer handelt. En kijk zo ook eens naar de feiten rondom koffie, kleding, meubels tot en met computers toe. Het zijn ‘basiswetten van structureel onrecht ‘ waar we allen mee in aanraking komen.

Hoe dan te komen tot een Fair& Green deal?  (titel van een Conferentie die in Tilburg gehouden wordt deze maand).
Er is behoefte aan ‘nieuwe spijswetten’ en een nieuwe levenscode voor onze primaire levensproducten. Religies spelen hierin weer een belangrijke motiverende en coderende rol.
Om niet tot verlamming te komen tenslotte 4 aanwijzingen voor Fair Food/ Fair Trade (Thora = weisungen – M.Buber):
1.Betaal een eerlijke prijs: de meerkosten mag je aftrekken van je giften die je geeft
2.Neem minder, geniet meer b.v. helft van het vlees tegen hogere prijs (budgetneutraal)
3.neem goede voornemens in kleine stappen: b.v. 20% fair food/ fair trade producten in je weekkeuzes voor eten
4.organiseer een gemeente/gemeenschapsdag met eerlijke producten en geniet bovenmate van fair/elkaar!

Mangroves zijn bomen met een sterk en diep wortelstelsel. Eigenlijk een boom op zijn kop: met enorme vertakkingen in de bodem verankerd. Met de Tsunami werden eilanden met mangroves ook gebeukt door de stormen en vloedtij. Maar het eiland bleef in stand, de stormen en golven braken op deze bomen stuk. Eilanden of kusten waar de mangrove bomen gekapt waren voor toerisme en mooie kusten – ze werden overspoeld en er was een spoor van vernieling.
De regio, het land heeft behoefte aan diep geworteld bomen die bij storm en ontij de regio en het land bijeen kunnen houden. Wie is er als een mangrove, diep geworteld in de regionale aarde, die staande blijft als de storm van onthechte en ontwortelde mensen over het land raast?

Religieuze spiritualiteit leeft. We zijn uit ons ingesnoerde zelf weer in een nieuwe ‘vrijheid’ gekomen. Charles Taylor heeft daar een magistraal boek over geschreven: Seculiere Tijd. Taylor noemt twee belangrijke aspecten van religieuze spiritualiteit:
a. Het is een volheidservaring die je over jezelf heen trekt, uit de ego centrische gerichtheid richting de ander en God.
b. Het bezit een transformerende kracht waarin oude patronen worden doorbroken voor nieuwe verassende perspectieven.

Ik merk dat ik midden in die landbouw en ontwikkeling op zoek ben naar deze bijzondere authentieke en transformerende kracht. Waar vindt je die? Welke bronnen zijn hier relevant? En: hoe werkt deze transformerende kracht door in nieuwe maatschappelijke trajecten? (of blijven ze ergens in de ziel hangen).

Voor mijn persoonlijke zoektocht naar spiritualiteit heb ik breed gezocht – oosters, esoterisch, keltisch, orthodox – maar ben weer terecht gekomen bij het Midden-Oosten: de bijzondere en krachtige ontmoetingen van Mozes, Salomo, Profeten, maar ook de wijsheid die opgeslagen ligt in de geschriften van de Bijbel met betrekking tot land, voedsel, omgang met kwetsbare mensen, omgang met onrecht van machten e.a. In de persoon en doen en laten van Jezus komen zulke ingrijpende en extra ordinaire zaken aan de orde dat die je leven op de kop zetten (weder – geboorte), en wat sindsdien door de Geest is losgemaakt als een spoor door het westen is onuitputtelijk.

Ik laaf mij aan twee spirituele bomen:
1. De kloostertraditie, waarin Fransciscus en Bernard van Clairvaux mij raakten.
2. Dag Hammarskjöld. Deze voormalige secretaris-generaal van de VN laat in zijn dagboek Merkstenen zien dat innerlijke rijping aan buiten- en binnenkant goed samengaan.

Op de hoeve komt spiritualiteit terug als plek voor inspiratie voor mensen, als oefenplek voor vernieuwing van landbouw, als stilteplek voor de basisvragen van het leven. En in mijn persoonlijke motto: passie visie, lef durf te dromen, je visioen vasthouden, en door de pijn heen te gaan.

Bijzonder om zo buren te zijn aan de Bisschopsweg in Bunschoten
Ook een bijzondere historie die ons bindt.
Vroeger zaten onze boerderijen ook aan dezelfde Kerkstraat en de Binnengracht in Spakenburg. Wat verder in het verleden zit er ook nog Huijgenbloed in de Schaapfamilie. En ook beide boederijen aan de Kerkstraat hadden een soortgelijk beeld: dwars voorhuis, grote stal erachter met grote vijfroeiege hooibergen en beide ook gebouwd op een terp voor het geval het hoge water kwam.
Opmerkelijk: nu zitten we opnieuw naast elkaar aan de Bisschopsweg, beide op terpen voor het geval het hoge water komt en beide hebben we een gedurfd nieuw boerderijvorm neergezet in de Haarpolder.

Proficiat met dit nieuwe melkveehouderijbedrijf.
Het is een hele kunde om ook de bouw helemaal te doordenken en dat te maken wat je voor ogen staat. Ik heb jonge Gerrit Schaap zien klussen, met al zijn makkers om dit voor elkaar te krijgen. En het resultaat is er.
Vind het ook heel mooi om zo de beide verschillende bedrijfsstrategieën naast elkaar te zien. Gerrit heeft de klassieke en beproefde lijn in onze landbouwgeschiedenis doorgezet: met veel koeien proberen het bedrijf voor de toekomst veilig te stellen. En dat is een klus voor veel boeren op dit moment met de lage melkprijzen.
Op de Eemlandhoeve hebben we een andere moderne vorm van landbouw ontwikkeld, waarbij meerdere functies worden beoefend: zorg, educatie, streekproducten e.a.
Beide bedrijfsvormen bestaan naast elkaar en zoals het er nu naar uitzien, is er voor beide een plek.
En ik vind het goed dat we ook samen optrekken als het gaat om het behoud van ons open nationaal landschap, waarin ook beide varianten van boeren naast elkaar zullen bestaan.
En dat dit gevoel van samen ook opnieuw vorm krijgt, laat dit gebouw zien:
Open uitkijk, er is een ontvangsruimte waar de bezoekers welkom geheten worden, met de blik naar binnen en naar buiten.
Laatst had ik een groep Afrikanen die bij mij op bezoek waren rondgeleid in deze stal en ze gingen een beetje begrijpen hoe moderne landbouw eruit ziet.
Studenten zijn geïnteresseerd in beide vormen van landbouw en onze studente Emma Wit heeft een expositie gemaakt van de grootste en de breedste boer in de boerenbios van het Landschapshuis op de Eemlandhoeve.

Wat telt is een spreuk: beter een goede buur dan een verre vriend. Wij hebben dat van de zomer gemerkt toen wij hooien moesten en ’s avonds de regen voorspeld was. Gerrit met de shovel heeft vele hooibalen meegenomen en net voor de regen zaten we ons pilsje met genot te drinken!

Als dank voor de buurschap, en uitkijkend naar verdere verdieping van onze grootste/breedste boer combinatie willen wij een typisch product van de Eemlandhoeve onthullen: het titelbord van de prachtige Koeienobservatieruimte waar we hier in staan!

Oer: de kracht van kijken.
Uitdrukking komt van een recent boek van een paar fotografen die opnieuw leren kijken naar bijzondere natuurelement. Titel: Oer: de kracht van kijken. Als dit ergens maar van toepassing is in de kunst, is dat in het werk van Drago: zijn knotwilgen, zijn grassprieten, de details van een boerenkiel, zijn Beukeboom: de finesse, het detail, de oneindige aandacht voor elke noest. Voor ‘normale mensen’ bijna een beetje gestoord. Zie zijn tekeningen. En: je ziet het terugkomen bij zijn leerlingen.
Voor mijzelf: ik ontdekte dat ik misschien maar 5% kijk en 95% er zelf bij verzin.
Mijn doelstelling is om te komen tot 10 % kijken en 90% zelf verzinnen. Maar sommige van zijn leerlingen zijn al bij 80/20 of 70/30. Het is een je open stellen voor wat zich toont, dat wat zich laat zien. Inderdaad: kracht van kijken ….

Kracht van kijken
Vraagt veel kracht, geduld, volharding, discipline, uit-houden. De Meester: 6 maanden lang aan een Beukeboom gewerkt. Leerlingen: week in/ week uit tekenen aan een boom, een kop van een Afghaan, winterlandschap, een vogelnestje e.a. Oefening in geduld, discipline, tuchtiging voor je onrustige geest/ziel, soms ook een therapie voor onze zieke gestresste en gestoorde (!) – wie is er het meest gestoord? – maatschappij. De kracht van kijken – oefen maar een beetje bij de leerlingen.

Mooi: ontroerend schoon
Weer leren zien wat mooi, schoon, echt, prachtig, subliem is. Wij hebben een afgeknotte ervaring: feitelijk, zakelijk, efficiënt – en we krijgen er allemaal een tik van mee. Maar voorbij de zakelijkheid het mooie/schone. En dat is soms ontroerend. Voorbeeld : de handen die Albrecht Durer getekend heeft. En lees het verhaal erachter: samen met zijn broer moest een keuze gemaakt worden: wie gaat er werken, wie gaat er naar de kunstschool. Afspraak was: eerst de ene 4 jaar, daarna de andere 4 jaar. Albrecht won als eerste: hij mocht 4 jaar naar de kunstschool. Zijn broer ging in de mijnen werken. Na 4 jaar kwam Albrecht terug met veel roem. Toen mocht zijn broer. Maar hij stak zijn gebroken vingers op – hij kon niet meer. Albrecht heeft toen de opgestoken, gebroken vingers van zijn broer getekend. Ontroerend schoon.

Venster op een andere werkelijkheid.
Bij de Meester Drago zo duidelijk waarneembaar: citaat uit krantenartikel van Hillebrand Rozema: Drago moest niet spreken maar de stilte in: en zijn taal is zo krachtig gewoorden; hij heeft zichzelf getekend: Ik mag er zijn: net als deze boom wil ik de wereld omhelzen met teveel armen tegelijk. Je weet het van andere kunstenaars ook: Rembrandt met zijn etsen en schilderijen of Van Gogh met zijn tekeningen. Ook bij de leerlingen zien we dit terug komen: er is ruimte voor een andere werkelijkheid, ruimte voor de eigen ziel, ruimte voor de taal van de overkant. Niet iedereen kan dit meemaken: wat je oog ziet, wat je oor hoort en wat in je eigen hart kan opkomen – soms wordt dat open – baar gemaakt. Een ‘open geheim’ (Mc Grath). Het komt van de ‘andere kant’ – en gelovigen zeggen: dat is van God.

Samengevat:
4 treffende zinnen: Oer – de kracht van kijken, de kracht van kijken, mooi als ontroerend schoon en venster op een andere werkelijkheid.
Met deze treffende zinnen opnieuw kijken naar het werk van de leerlingen van Drago en via hen leren kijken naar het werk van de Meester zelf.
Drago, namens de leerlingen (ik ben er sinds kort een van):
hartelijk dank
dat jij als Bosnische boerenjongen
uit dat verscheurde Joegoslavië
ons als stresssige gestoorde Nederlanders
opnieuw leert kijken
Bekijk Drago’s werk op: www.dragopecenica.com
Of kom kijken naar de tentoonstelling op de Eemlandhoeve

Ook hier komt de publieke rol van de overheid om de hoek kijken. En dan niet uit de ambtelijke gebouwentoren uit Brussel, niet uit het Torentje in den Haag, ook niet primair uit onze Utrechtse provincietoren, maar dichtbij: steden nemen hierin het voortouw. Het begon zo’n beetje in Londen, waar de burgemeester een voedselstrategie voor de Stad Londen lanceerde. Toen waaide het over naar Amsterdam waar inmiddels een stevige Proeftuin neergezet is. En daarna naar Rotterdam, Utrecht, Eindhoven en tenslotte ook in …. Amersfoort.
Amersfoort als belangrijke stad in de hele Eemvallei die samen met de dorpen rondom Lekker Eemlands neerzetten.
Stel je doelen voor Amersfoort/Eemland 2013:

Wat zou dat betekenen voor het Nationaal Landschap Arkemheen/Eemland!
Boeren die hun producten weer op de locale markten kwijt kunnen. Horeca en speciaalzaken die de beste producten uit de streek serveren met een locaal verhaal, Supermarkten die een substantieel deel van hun producten duurzaam inkopen doen in een straal van 30 km rondom de stad, meer voedselkwaliteit, voedselgenot, voedselzekerheid.

Wie zou hier niet van gaan watertanden?
Maar ook: wie durft zijn nek uit te steken?

Vele mensen van nu hebben niet meer de directe verbinding met de landbouwcultuur en zijn daarmee ook op afstand geraakt van het proces van groeien en bloeien. Het is ‘natuurlijk’ geworden dat het verpakte vlees, de ingeblikte groente, de ‘kant en klaar’ maaltijd uit de winkel komen. Kinderen weten vaak niet beter.

De hedendaagse publieke zorg voor klimaat, milieu, uitsterven van soorten en ondervoeding zijn in praktische zin ver van ons bed en ervaren we niet meer direct.

Voeding: uniek verbindingspunt

Er is een aangrijpingspunt waarin het ‘groeien en bloeien’ letterlijk op ons bordje komt: ons eten, de voeding. En het is opmerkelijk hoeveel de Bijbel spreekt over ons voedsel en de daaraan gekoppelde maaltijd.

• het is ons dagelijkse terugkerend moment (meestal 3 x morgen/middag/avond) waarin we brood , aardappels, groente en fruit eten, het vlees bereiden en ons toetje nemen.

• Het is het weekritme (sabbath/zondag), de feesttijden (kerst, Pasen, pinksteren, biddag/dankdag) en de grote keermomenten (sabbatsjaar/jubeljaren, trouwen, jubilea) waarin de ‘overvloed’ in de maaltijd gevierd wordt

• Het is tijdens de aanwezigheid van de gasten (gast-vrijheid) als het ‘gemeste kalf’ wordt geslacht en we de agape-maaltijd (liefde maaltijden) hebben. Oosterse gastvrijheid is een begrip dat met (veel) eten beoefend wordt.

Het is niet voor niets dat bijna alle religies spijswetten/ voedingsgeboden hebben. Jodendom en Islam zijn voor ons inmiddels ‘nabije’ religies waarin we dat zo kunnen afkijken.

Zorg en ethiek

Groeien en bloeien op een vruchtbare aarde is een ‘intiem’ proces waar onze Schepper zorg voor draagt. Ons ‘weten’ (vanuit de wetenschap) raakt dit wonder als het kijkt naar de groeiprocessen in het bodemleven, in microscopische processen van cellen in de planten, in de wonderlijke wereld van bloeiende planten en de bestuiving ervan en dat daaruit ‘producten’ ontstaan die dieren en mensen kunnen eten voor hun leven.En de zorgzame Schepper heeft nog een stapje verder gezet: ook aanwijzingen (Thora) gegeven voor landbouw, voeding en maaltijd van de mensen. Deze ethiek brengt het element van recht/onrecht, eerlijk (fair)/ oneerlijk, deugd/ondeugd, goed/kwaad in.

Als we deze beide woorden bij elkaar voegen krijgen we de ‘zorgethiek’ voor landbouw, voedsel en de maaltijd. En dat is van groot belang in aansluiting bij oude – en andere culturen en hedendaagse zorgen om klimaat en voeding. Niet voor niets wordt in onze tijd weer gepleit voor ‘Nieuwe spijswetten’ (Louise Fresco)!